Łagodne napadowe położeniowe zawroty (benign paroxysmal postional vertigo- BPPV) głowy należą do najczęstszych zaburzeń obwodowego narządu równowagi. Choroba częściej dotyka osób po 50. roku życia, a jej częstotliwość wzrasta wraz z wiekiem.
Obraz kliniczny łagodnych napadowych położeniowych zawrotów głowy jest stosunkowo charakterystyczny. Chorzy skarżą się na układowe zawroty głowy podczas pochylania, odgięć i szybkich skrętów głowy, zmian pozycji ciała z leżącej na siedzącą i odwrotnie oraz podczas przewracania się z boku na bok. Od przyjęcia pozycji krytycznej do wystąpienia zawrotu głowy mija kilka sekund – niektórzy pacjenci podają uczucie „narastania” zawrotów. Zawroty głowy mają charakter crescendo-decrescendo, ustępują samoistnie do 2 minut. Objawom towarzyszą objawy wegetatywne: wzmożona potliwość, tachykardia, nudności a nawet wymioty. Występujący podczas napadu oczopląs pacjenci przedstawiają jako uczucie „drgania gałek ocznych”, szybkiego „uciekania” spojrzenia czy niewyraźne widzenie. Napadom nie towarzyszą objawy neurologiczne, szumy uszne, ubytek słuchu czy uczucie pełności w uchu.
Test Dix-Hallpike’a u pacjenta z podejrzeniem BPPV jest badaniem z wyboru. Polega on na obróceniu głowy o 45 stopni w badaną stronę u siedzącego pacjenta, następnie szybkie przejście do pozycji z głową przewieszoną przez kozetkę o około 30 stopni. Alternatywą dla testu Dix-Hallpike jest przeprowadzenie testu Semonta (side lying maneuver) – w tym teście pacjent siedzący na kozetce jest szybko kładziony na badanej stronie z głową obróconą o 45 stopni w stronę przeciwną.
Leczenie łagodnych napadowych położeniowych zawrotów głowy
Charakter przypadłości powoduje, że jedynym skutecznym leczeniem przyczynowym są manewry repozycyjne. Ich ideą jest usunięcie otolitów z kanałów półkolistych. Prawidłowo wykonane manewry repozycyjne są metodą bezpieczną; w bazie Cochrane nie istnieją doniesienia o poważnych objawach ubocznych. Nudności podczas manewrów występują u 16,7-32% pacjentów. U części chorych nie można wykonać manewrów repozycyjnych z powodu chorób kręgosłupa szyjnego. Manewry repozycyjne są terapią wysoce skuteczną (u ponad 80% pacjentów ustąpienie dolegliwości po pierwszej interwencji). Aktualne wytyczne nie zalecają jakiegokolwiek leczenia farmakologicznego w BPPV. Jedynie w przypadku, gdy pacjent nie może, lub nie chce poddać się
manewrom repozycyjnym zalecana jest farmakoterapia oparta o leki antyhistaminowe, antycholinergiczne oraz benzodiazepiny.
Manewry repozycyjne w łagodnych napadowych położeniowych zawrotach głowy – manewr Epleya
Oparty na teorii kamicy kanału półkolistego, zaproponowany w 1992 roku przez Epleya manewr repozycyjny miał za zadanie przemieścić swobodnie dryfujące otolity ze światła przewodu półkolistego tylnego do przedsionka.
Polski opis manewru Epleya za prof. Pośpiech:
„Głowę pacjenta ustawia się w standardowej pozycji Hallpike’a lekko odchyloną do tyłu i skręconą o 45′ w stronę ucha zajętego. Po 3 minutach głowę pacjenta rotuje się powoli o 90′ w stronę ucha przeciwnego tak, by tworzyła z płaszczyzną pionową kąt 45′. Po dalszych 3 minutach głowę pacjenta wraz z tułowiem rotuje się dalej w stronę ucha niezajętego tak, aby twarz skierowana była do podłogi. Po 3 minutach pacjent powoli przechodzi do pozycji siedzącej.”
Pliki PDF do pobrania dla pacjentów:
Dlaczego manewry rpozycyjne działają
Pomyśl o tym w ten sposób: Jeśli kość jest złamana i odczuwasz ból, nie bierzesz tylko leków przeciwbólowych — nastawia się kość i leczy złamanie.
Podobnie w przypadku BPPV (łagodnego napadowego położeniowego zawrotu głowy). Jego przyczyną są oderwane kryształki wapnia (otolity, otoconia), które przemieszczają się do kanałów półkolistych w uchu wewnętrznym. Dlatego najlepszym leczeniem BPPV jest delikatne naprowadzenie tych kryształków z powrotem na właściwe miejsce za pomocą manewrów repozycyjnych.
Musimy skorygować przyczynę problemu, a nie tylko maskować objawy zawrotów głowy za pomocą leków.
Początkowo wydaje się to skomplikowane, ale w praktyce nie jest niczym trudnym i często pacjenci sami są w stanie wykonać te ćwiczenia w domu.
Poniżej gotowe do wydruku schematy z ćwiczeniami leczącymi łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy.
Jak nie leczyć BPPV: błędy, które opóźniają powrót do zdrowia
Mimo że łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (BPPV) są jedną z najlepiej uleczalnych przyczyn zawrotów głowy, pacjenci (a czasem nawet lekarze) nieświadomie stosują niewłaściwe podejście, które opóźnia ustąpienie objawów.
Najczęstsze błędy, które nasilają lub przedłużają BPPV
• Zakładanie, że każdy zawrót głowy to BPPV: Nie każdy zawrót głowy ma charakter położeniowy. Migrena przedsionkowa, choroba Ménière’a, zapalenie nerwu przedsionkowego czy hipotonia ortostatyczna mogą naśladować BPPV. Kluczowe jest prawidłowe rozpoznanie.
• Stosowanie betahistyny, cynaryzyny itp. jako długoterminowego rozwiązania: Leki te mogą tłumić objawy, ale nie przemieszczają kryształków w uchu wewnętrznym, dlatego nie usuwają przyczyny BPPV.
• Czekanie, aż problem sam minie: W niektórych przypadkach BPPV może ustąpić samoistnie, ale często utrzymuje się, jeśli nie zastosuje się ukierunkowanych manewrów repozycyjnych (np. manewru Epleya lub Semonta), które przemieszczają przemieszczone kryształki.
• Próbowanie ćwiczeń z YouTube bez diagnozy: Można wykonać manewr Epleya, podczas gdy problemem jest BPPV kanału bocznego – albo w ogóle nie jest to BPPV. Błędna diagnoza lub nieprawidłowa technika mogą nasilić objawy.
Te błędy mogą opóźnić powrót do zdrowia i pogorszyć problemy z równowagą.
BPPV jest schorzeniem bardzo dobrze poddającym się leczeniu – pod warunkiem zastosowania właściwego podejścia.
